Topmenu

Bepalen van lokale geologie (DOV)

Algemeen

Om de gemiddelde warmtegeleidbaarheid van de ondergrond te berekenen met deze rekenmodule, moet de lokale geologie gekend zijn op het niveau van de geologische formaties. DOV, voluit Databank Ondergrond Vlaanderen, stelt de nodige informatie beschikbaar om de lokale geologie tot de gewenste diepte te bepalen. Er zijn meerdere informatiebronnen waar men een beroep op kan doen:

  1. Het 3D geologisch model van Vlaanderen, beschikbaar op DOV en te raadplegen in een te downloaden themaviewer. Meer informatie over dit model kan men hier terugvinden.
  2. De isohypsen van het Tertiair, beschikbaar in de algemene DOV-viewer.
  3. De HCOV-kartering, op te vragen bij DOV. Deze codering van de hydrogeologische ondergrond in Vlaanderen moet met behulp van een tabel omgezet worden naar het niveau van geologische formaties en vergt dus wat meer moeite.
  4. Boringen en sonderingen, beschikbaar in de algemene DOV-viewer.

Boringen en sonderingen moeten eerder als bijkomende informatie gezien worden, bijvoorbeeld om het opgebouwde geologische model van de ondergrond verder te verfijnen naar grondsoort. Dit kan nuttig zijn omdat verschillende formaties in de Vlaamse ondergrond opgebouwd zijn uit meerdere leden die vaak bestaan uit zeer uiteenlopende grondsoorten (bijvoorbeeld Formatie van Maldegem). De samenstelling van een formatie verschilt bovendien ook geografisch.
Op basis van het 3D geologisch of HCOV model is het onderscheid tussen leden voorlopig nog steeds moeilijk te maken. Bij de kalibratie van de rekenmodule werd elke formatie dus aan één bepaald (overheersend) grondtype toegekend en werd er abstractie gemaakt van deze heterogeniteit. Boringen en sonderingen in de buurt van de onderzochte locatie kunnen in deze context mogelijk corrigerende informatie opleveren. Door het resultaat van de verschillende methodes met elkaar te combineren komt men natuurlijk tot het meest betrouwbare resultaat, al vergt dit iets meer moeite.

Voor een nauwkeurige bepaling van de warmtegeleidbaarheid is tenslotte ook de waterverzadigingsgraad van groot belang. Info over de grondwaterstand is echter zelden beschikbaar.

Inleiding algemene DOV-viewer

De algemene DOV-viewer kan geraadpleegd worden op de DOV-website. DOV heeft een korte, geschreven handleiding beschikbaar gesteld. Een alternatief voor deze handleiding is onderstaande DOV-demofilmpje dat de basisprincipes illustreert (DOV-basisprincipes).

Handleiding bij de bepaling van de lokale geologie

Bepaling lokale geologie - 3D geologisch model v2 (DOV)

Algemeen

De meest voor de hand liggende manier om de lokale geologie te bepalen is op basis van het 3D geologisch model van Vlaanderen. Het model kan geraadpleegd worden in de 3D SubsurfaceViewer. Deze viewer dient wel eerst geïnstalleerd te worden. Om vlot uit de startblokken te geraken, leest u best eerst de handleiding bij de viewer.

Werkwijze

Voor de werkwijze van de 3D SubsurfaceViewer wordt naar de DOV-handleiding verwezen.

Bepaling lokale geologie - Isohypsen (DOV)

Algemeen

In de algemene DOV-viewer kan men de isohypsenkaarten van het Tertiair raadplegen. Deze kaarten geven de isohypsen (dit zijn hoogte- of dieptelijnen) van de basis (onderkant) van alle Tertiaire formaties in Vlaanderen weer per 10 of 50m. De hoogtes (zo men wil dieptes) die men in de algemene DOV-viewer afleest zijn steeds uitgedrukt in mTAW. De isohypsen van elke formatie vindt men onder de rubriek ‘Overlegkaarten’ → ‘Isohypsen’. In deze lijst vindt men ook de isohypsen van de top van het Tertiair. Verder moet de hoogteligging van de locatie gekend zijn om ook de dikte van de Quartaire afzettingen te kunnen bepalen.

Om te weten welke formaties er zich op een bepaalde plaats in de ondergrond bevinden, kan men gebruik maken van de voorkomenskaarten. Deze geven geografisch weer welke formatie waar wordt teruggevonden. De diepte waarop deze formatie voorkomt wordt hierbij buiten beschouwing gelaten. Voor een bepaalde locatie in Vlaanderen kunnen alle hier voorkomende Tertiaire formaties eenvoudig opgelijst worden door gebruik te maken van de index-laag ‘Index voorkomensgrenzen’. Deze bevindt zich onder de rubriek ‘Ondergrondkaarten’ → ‘Voorkomensgrenzen’.

Meer informatie over hoe de isohypsenkaarten en voorkomensgrenzen tot stand kwamen, is op de DOV-website beschreven.

Werkwijze

  1. Bepaal de aanwezige Tertiaire formaties in de ondergrond met behulp van de laag ‘Index voorkomensgrenzen’ onder de rubriek ‘Ondergrondkaarten’ → ‘Voorkomensgrenzen’ (F1, F2, …, Fn).
  2. Bepaal voor elke formatie de diepte van de basis met behulp van de isohypsen van elke voorkomende formatie onder de rubriek ‘Overlegkaarten’ (d_F1, d_F2, …, d_Fn).
  3. Bepaal de top van het Tertiair met behulp van de laag ‘Isohypsen Top Tertiair’ onder de rubriek ‘Overlegkaarten’ (d_Top_Tertiair).
  4. Bepaal de hoogteligging van de locatie in mTAW met behulp van de laag ‘TopoKaart 1/10000 (zw)’ onder de rubriek ‘Referentie lagen’ (d_MV) (let op, deze laag wordt pas zichtbaar indien men voldoende inzoomt).
  5. Bepaal de dikte van het Quartair en alle Tertiaire formaties op basis van de informatie uit punten 2, 3 en 4.
  6. Bepaal het type en de categorie van de Quartaire deklaag (Type Quartair).
  7. Verfijn eventueel de bodemopbouw aan de hand van boringen en sonderingen (zie verder).

Schematische weergave van de bepaling van de lokale geologie op basis van de isohypsen in DOV.

Schematische weergave van de bepaling van de lokale geologie op basis van de isohypsen in DOV.

Volgend DOV-demofilmpje toont hoe men de isohypsen van het Tertiair kan raadplegen met behulp van DOV: DOV-isohypsen.

Bepaling lokale geologie - HCOV-kartering (DOV)

Algemeen

HCOV, voluit Hydrogeologische Codering voor de Ondergrond van Vlaanderen, is een globale, zuiver hydrogeologische codering die in de loop van de afgelopen jaren werd opgesteld voor heel Vlaanderen. De codering is hiërarchisch opgebouwd voor drie niveaus van detail: de hoofd-, sub- en basiseenheden. Alle voorkomende geologische lagen zijn in de codering opgenomen, vanaf het maaiveld tot en met de primaire sokkelgesteenten, en werden zo nauwkeurig mogelijk ingedeeld in hydrogeologische eenheden. Omdat de grenzen van deze hydrogeologische eenheden niet noodzakelijk overeenkomen met de grenzen van de geologische formaties, moeten de nodige aanpassingen doorgevoerd worden op deze codering om tot de geologische opbouw van de ondergrond te komen. Deze omzetting gebeurt handmatig aan de hand van een omzettingstabel. De implementatie van dit hele grondwatermodel in de algemene DOV-viewer, waarbij men de codering eenvoudigweg verkrijgt door een muisklik op de gewenste locatie, is nog niet afgerond. Voorlopig is de codering enkele op aanvraag verkrijgbaar via DOV.

Werkwijze

  1. Bepaal de Lambert-coördinaten van de locatie. Deze coördinaten kan men linksonder in de algemene DOV-viewer aflezen wanneer men met de muis naar de gewenste locatie beweegt.
  2. Vraag de HCOV-codering aan bij dov@vlaanderen.be. Vergeet niet de aanvraag te motiveren.
  3. Zet de ontvangen codering van hydrostratigrafische eenheden (aquifers en aquitards) om naar het lithostratigrafische eenheden (geologische formaties) met behulp van de omzettingstabel.
  4. Bepaal het type en de categorie van de Quartaire deklaag (Type Quartair).
  5. Verfijn eventueel de bodemopbouw aan de hand van boringen en sonderingen in de buurt (zie verder).

Verfijning lokale geologie - Boringen en sonderingen (DOV)

Algemeen

In de algemene DOV-viewer zijn een groot aantal boringen en sonderingen opgenomen. Deze kunnen op eenvoudige wijze geraadpleegd worden door de gebruiker. Boringen en/of sonderingen kunnen interessante (bijkomende) informatie leveren in verband met de lokale geologie. Er is echter niet altijd een boring of sondering in de buurt beschikbaar en ook de diepte ervan is dikwijls niet toereikend. Daarom moeten deze gegevens eerder gezien worden als middel om de lokale geologie en het exacte type grondsoort bepaald op basis van de isohypsen van het Tertiair en/of de HCOV-codering verder te verfijnen. Zo kan er bijvoorbeeld handmatig een onderscheid gemaakt worden tussen de leden binnen één formatie, als uit de geraadpleegde boringen blijkt dat dit nodig is.

Werkwijze

Volgende DOV-demofilmpjes tonen hoe men boringen en sonderingen kan raadplegen met behulp van DOV: DOV-boringen en DOV-sonderingen.

Verfijning lokale geologie - Grondwaterstand (DOV)

Algemeen

De warmtegeleidbaarheid van grond is verder sterk afhankelijk van de waterverzadigingsgraad. Dit wordt aangetoond op onderstaande figuur.

Literatuurwaarden warmtegeleidbaarheid grond.

Literatuurwaarden voor de warmtegeleidbaarheid van grond (volgens VDI 4640 Deel 1).

Werkwijze

Om de grondwaterstand op een bepaalde locatie te kennen, kan de DOV-webviewer een eerste indicatie geven (vink de puntenlaag ‘Grondwatermeetnet’ aan en maak er de actieve laag van). De precieze toestand vraagt echter meer gedetailleerd onderzoek, omdat de grondwatertafel door tal van factoren kan beïnvloed worden. Zo zullen naburige grondwaterwinningen, klimatologische omstandigheden, ondergrondse werken en constructies, oppervlaktewater uit de omgeving,… elk een effect hebben op het grondwaterniveau in de omgeving.

Op de DOV-website is een handleiding-grondwatergegevens beschikbaar over hoe de grondwatergegevens in verschillende lagen kunnen opgezocht worden. Hierbij is het belangrijk te weten dat er verschillende grondwatermeetnetten zijn, waaronder:

  1. Meetnet 1: het primair meetnet van de VMM-afdeling Operationeel Waterbeheer. Het bevat vooral gegevens van diepere meetputten, maar ook ondiepe watervoerende lagen. Hierin wordt maandelijks het waterpeil opgemeten.
  2. Meetnet 8: het freatisch meetnet van de VMM-afdeling Operationeel Waterbeheer. Het bevat vooral gegevens van ondiepe meetputten in de eerste watervoerende laag. Deze meetputten worden gemiddeld twee maal per jaar bemeten.

Met behulp van de Wizard-knop in de DOV-viewer kan het gewenste meetnet weergegeven en opgevraagd worden. Meer informatie over de werking kan je terugvinden in de DOV-handleiding over grondwatermetingen.